W tym artykule porządkujemy cechy wspólne współczesnych odbiorników FrSky oraz wyjaśniamy różnice pomiędzy rodzinami Archer Plus / TWIN / TANDEM. Pokazujemy na jakie parametry warto zwrócić uwagę przy wyborze odbiornika do konkretnego modelu. Nie będziemy przy tym przepisywali instrukcji każdego odbiornika. Szczegółowe dane poszczególnych modeli znajdują się w przygotowanych tabelach porównawczych, a tutaj skoncentrujemy się przede wszystkim na tym, co poszczególne funkcjonalności oznaczają w praktyce. Mamy nadzieję, że pomoże to w wyborze najlepszego dla danego modelu odbiornika.

Archer Plus, TWIN oraz TANDEM to najnowsze serie odbiorników FrSky, będące obecnie (sierpień 2026) w produkcji i sprzedaży. Wszystkie trzy serie są dosyć podobne, jeśli chodzi o cechy i możliwości, ale różnią się istotnie, jeśli chodzi o realizację połączenia radiowego. Archer Plus korzysta z ACCESS i zachowuje kompatybilność z ACCST D16, TWIN wykorzystuje dwa równocześnie aktywne tory 2.4 GHz pracujące z różnymi rodzajami modulacji, natomiast TANDEM jednocześnie wykorzystuje pasma 2.4 GHz oraz 900 MHz.

UWAGA: w całym artykule używamy 900 MHz umownie. W Europie obowiązuje 868 MHz, w USA 915 MHz, w Australii 905 MHz - być może w innych regionach jest to jeszcze inna częstotliwość ok. 900 MHz.

Informacje w pigułce – Archer Plus vs. TWIN vs. TANDEM

Jeśli chcemy sprowadzić różnice pomiędzy trzema rodzinami do absolutnego minimum, Archer Plus jest najbardziej uniwersalną i jednocześnie najprostszą linią odbiorników 2.4 GHz, TWIN zwiększa odporność połączenia przez równoległe użycie dwóch różnych sposobów transmisji w tym samym paśmie 2.4 GHz, a TANDEM idzie krok dalej i rozdziela dwa równocześnie aktywne tory także częstotliwościowo – pomiędzy 2.4 GHz oraz pasmo 900 MHz.

Rodzina	Protokół RF	Pasma	Tory RF	Kanały	Kompatybilność	Najważniejsza cecha
Archer Plus	ACCESS / ACCST D16	2.4 GHz	1	do 24 w ACCESS; 16 w D16	ACCESS + D16	prostota i kompatybilność
TWIN	TW mode	2.4 GHz	2, active-active	do 24	TWIN	FSK + LoRa w tym samym paśmie
TANDEM	TD mode	2.4 GHz + 900 MHz	2, active-active	do 24	TANDEM	równoległa praca w dwóch pasmach

Dla większości zwykłych modeli samolotów, motoszybowców, samochodów czy łodzi Archer Plus będzie wyborem całkowicie wystarczającym. Jeśli zależy nam na dodatkowej odporności połączenia radiowego, TWIN oferuje dwa równocześnie aktywne tory 2.4 GHz, natomiast TANDEM szczególnie dobrze pasuje do większych, droższych lub bardziej wymagających modeli, w których chcemy wykorzystać dodatkowe bezpieczeństwo wynikające z jednoczesnej pracy w dwóch bardzo odległych od siebie pasmach częstotliwości. Nie oznacza to oczywiście, że TANDEM jest automatycznie „najlepszym” odbiornikiem do każdego modelu. W małym modelu masa, wymiary, liczba potrzebnych portów i prostota instalacji mogą być znacznie ważniejsze niż rozbudowana architektura linku RF.

Tabele porównawcze

Poniższe PDFy zawierają tabele z najważniejszymi parametrami odbiorników oraz podsumowanie informacji zawartych w tym artykule.

Kliknij w miniaturki powyżej, aby pobrać pliki PDF.

Cechy wspólne Archer Plus / TWIN / TANDEM

Współczesne serie odbiorników FrSky powstały już po wprowadzeniu protokołu ACCESS i odziedziczyły większość funkcjonalności, które pojawiły się wraz z tym systemem. Nie oznacza to jednak, że TWIN i TANDEM są wprost odmianami protokołu ACCESS. Są to oddzielne protokoły radiowe, choć sposób obsługi odbiorników, rejestracji, bindowania, telemetrii, OTA, konfiguracji portów i integracji z aparaturami pracującymi pod ETHOS są praktycznie identyczne jak w ACCESS. Uzasadnionym jest myślenie o odbiornikach TWIN / TANDEM jak o odbiornikach ACCESS, tylko z redundantnym torem radiowym.

Protokół ACCESS jest opisany w szczegółach w artykule FrSky ACCESS – Kompendium.

Rejestracja, bindowanie i Model Match

W starszym ACCST klasyczne bindowanie wymagało fizycznego dostępu do przycisku odbiornika. W ACCESS, a następnie w TWIN i TANDEM, proces podzielono na rejestrację i właściwe bindowanie. Rejestracja jest czynnością wykonywaną zasadniczo jednorazowo dla danego radia i egzemplarza odbiornika. Aby ją przeprowadzić, trzeba podczas włączania zasilania przytrzymać przycisk rejestracji.

Po zarejestrowaniu odbiornika można go wielokrotnie bindować z radiem, w którym został zarejestrowany, bez potrzeby ponownego używania przycisku. Ma to bardzo praktyczne znaczenie. Odbiornik można zabudować głęboko wewnątrz modelu, umieścić pod półką wyposażenia lub zamontować w miejscu, do którego po ukończeniu modelu dostęp będzie trudny. W normalnej eksploatacji nie musimy już do niego sięgać tylko dlatego, że chcemy wykonać ponowne bindowanie.

Bindowanie zachowuje także funkcję Model Match. Odbiornik jest powiązany nie tylko z konkretną aparaturą, ale również z konkretną konfiguracją modelu. Jeśli w radiu przez pomyłkę wybierzemy inny model, odbiornik nie powinien rozpocząć normalnej pracy. Jest to proste zabezpieczenie przed jednym z bardziej banalnych, a potencjalnie bardzo kosztownych błędów użytkownika.

OTA – bezprzewodowe uaktualnianie firmware

Odbiorniki Archer Plus, TWIN i TANDEM obsługują OTA (ang. Over The Air), czyli bezprzewodową aktualizację firmware przez link radiowy. Funkcja ta ma podobne praktyczne znaczenie jak opisany wyżej sposób bindowania. Jeśli odbiornik został zabudowany w trudno dostępnym miejscu, nie trzeba wyprowadzać specjalnego kabla serwisowego ani demontować części modelu za każdym razem, gdy pojawi się nowe firmware.

Rejestracja / bindowanie bez używania przycisku oraz OTA dobrze się zatem uzupełniają. Odbiornik wymaga fizycznego dostępu przede wszystkim podczas pierwszego uruchomienia, a później większość typowych operacji serwisowych można wykonać z poziomu radia. Tym niemniej przy budowie większego modelu ciągle uważam za dobrą praktykę pozostawienie możliwości fizycznego dostępu do odbiornika lub przynajmniej do jego głównych złączy. OTA nie pomoże w przypadku uszkodzenia firmware, problemów z zasilaniem czy konieczności sprawdzenia połączeń.

Konfiguracja i programowalne porty

W nowoczesnych odbiornikach FrSky port fizyczny nie zawsze ma jedną, niezmienną funkcję. W zależności od modelu niektóre wyjścia można programowo przełączać pomiędzy PWM, SBUS, FBUS, Smart Port lub innymi funkcjami. Umożliwia to znacznie lepsze dopasowanie odbiornika do konkretnej instalacji.

W przygotowanych przez nas tabelach rozróżniamy zatem funkcję natywnie dostępną na dedykowanym porcie od funkcji, którą można uzyskać dopiero po przeprogramowaniu innego portu. Ma to znaczenie praktyczne: jeśli jeden fizyczny pin wykorzystamy jako FBUS, nie możemy w tym samym czasie używać go jako zwykłego wyjścia PWM. Licząc potrzebne wyjścia warto patrzeć nie tylko na listę obsługiwanych protokołów, ale również na to, które funkcje współdzielą te same piny.

RSSI i VFR

Dwa podstawowe parametry opisujące jakość połączenia radiowego to RSSI (ang. Received Signal Strength Indicator) oraz VFR (ang. Valid Frame Rate). Choć oba są związane z linkiem RF, mierzą zupełnie inne rzeczy.

RSSI informuje o poziomie sygnału odbieranego przez odbiornik. W uproszczeniu mówi zatem, jak „głośno” odbiornik słyszy nadajnik. VFR informuje natomiast, jaki odsetek ramek sterujących jest odbierany poprawnie. Możemy więc mieć stosunkowo wysoki RSSI, ale jednocześnie obniżony VFR, jeśli środowisko radiowe jest mocno zaszumione, występują kolizje transmisji albo część ramek jest z innych powodów uszkadzana.

W praktyce warto obserwować oba parametry. RSSI pozostaje bardzo dobrym wskaźnikiem poziomu sygnału i zbliżania się do granic zasięgu, natomiast VFR pozwala wykryć sytuacje, w których sam poziom sygnału wygląda jeszcze poprawnie, ale realna jakość transmisji zaczyna się pogarszać. Z punktu widzenia diagnostyki modelu VFR jest szczególnie interesujący po locie, gdy analizujemy nietypowe zachowanie sterowania.

Gdybym miał patrzeć tylko na jeden parametr, byłby to jednak VFR.

Black Box

Nowsze odbiorniki FrSky posiadają funkcję Black Box (czyli „czarnej skrzynki”). Nazwa może sugerować rejestrator lotu podobny do logowania telemetrii na karcie SD w radiu, ale nie jest to dokładnie to samo. Black Box zapisuje w pamięci odbiornika wybrane informacje diagnostyczne dotyczące jego pracy, w szczególności związane z zasilaniem i jakością połączenia radiowego.

Najważniejszą zaletą takiego rozwiązania jest to, że dane powstają po stronie odbiornika. Jeśli w trakcie problemu utracimy telemetrię do radia, właśnie wtedy zwykły log po stronie nadajnika może nie zawierać danych potrzebnych do oceny zdarzenia. Black Box może zachować informacje o tym, co działo się bezpośrednio w odbiorniku. Nie należy jednak traktować go jako pełnego, ciągłego flight loggera ani zakładać określonej liczby rekordów czy długości historii – Black Box w odbiornikach zachowuje tylko skrajne wartości podstawowych parametrów, np. min/max parametru VFR.

UWAGA: dane w pamięci Black Box odbiornika są kasowane po wyłączeniu zasilania. Należy je zatem odczytać, zanim zostanie odcięte zasilanie odbiornika, gdyż po ponownym włączeniu zasilania w pamięci Black Box będą już dane z nowej sesji (po ponownym włączeniu odbiornika).

Telemetria

Wszystkie trzy serie opisywanych odbiorników są systemami telemetrycznymi. Sam odbiornik może zwracać między innymi informacje o napięciu zasilania RxBt, RSSI i VFR, a wybrane modele posiadają dodatkowe sensory, np. wariometr. Do odbiornika można również podłączać zewnętrzne czujniki Smart Port / FBUS. W przypadku FBUS tym samym przewodem można przesyłać kanały sterujące, telemetrię oraz dane konfiguracyjne, co pozwala znacznie uprościć okablowanie bardziej rozbudowanych modeli.

Nazewnictwo odbiorników FrSky

Nazwy odbiorników FrSky zawierają zwykle sporo informacji, ale nie tworzą idealnie konsekwentnego systemu. Oznaczenia warto więc traktować jako praktyczną wskazówkę, a nie jako formalną regułę, od której nie ma wyjątków.

• R – zwykły odbiornik, bez wbudowanej stabilizacji; liczba w nazwie najczęściej odpowiada liczbie podstawowych portów kanałowych / PWM, np. R8.
• GR – odbiornik z wbudowanym wariometrem / wysokościomierzem; litera G historycznie kojarzona jest z modelami szybowcowymi (ang. Glider), np. GR8.
• SR – odbiornik z wbudowanym układem stabilizacji i czujnikami inercyjnymi, np. SR10.
• Mini – wersja zmniejszona, zwykle zoptymalizowana pod kątem masy i wymiarów.
• MX – mały odbiornik o rozbudowanych portach szeregowych / elastycznej konfiguracji, przeznaczony m.in. do instalacji z kontrolerami lotu.
• L / Lite – uproszczona lub lżejsza wersja danego modelu; dokładne znaczenie trzeba sprawdzić dla konkretnego odbiornika.
• Plus – w rodzinie Archer Plus oznacza nowszą generację Archer, między innymi z jednoczesną obsługą ACCESS i ACCST D16.

Jednak niekoniecznie należy opierać wybór odbiornika wyłącznie na literach w nazwie. Dobrym przykładem są stabilizowane odbiorniki, które w niektórych rodzinach mogą dodatkowo posiadać wariometr, mimo że nazwa modelu nie zawiera litery G. Zawsze ostatecznie sprawdzamy specyfikację konkretnego modelu. Dla wygody można skorzystać z załączonych w tym artykule tabel.

Kanały sterujące i fizyczne porty odbiornika

Częstym błędem jest utożsamianie ilości kanałów obsługiwanych przez protokół z ilością fizycznych wyjść PWM odbiornika. Są to dwie różne rzeczy.

Przykładowo odbiornik może mieć osiem fizycznych portów PWM, a jednocześnie wewnętrznie obsługiwać 24 kanały sterujące. Pierwszych osiem można podać bezpośrednio na serwomechanizmy przez PWM, natomiast pozostałe kanały mogą być wyprowadzone przez magistralę szeregową SBUS lub FBUS do kontrolera lotu, Redundancy Bus, dekodera kanałów albo innych urządzeń.

W ACCST D16 maksymalna liczba kanałów wynosi 16. W ACCESS oraz współczesnych trybach TWIN / TANDEM odbiorniki mogą obsługiwać do 24 kanałów, zależnie od konfiguracji i konkretnego modelu. Nie oznacza to, że zawsze należy transmitować 24 kanały. Jeśli model wykorzystuje ich znacznie mniej, nie ma sensu komplikować konfiguracji tylko dlatego, że protokół oferuje wyższą wartość maksymalną.

Przy projektowaniu instalacji warto zatem rozdzielić dwa zagadnienia: ile kanałów musi być transmitowanych wewnętrznie oraz ile urządzeń trzeba podłączyć bezpośrednio do fizycznych portów odbiornika. W modelu z kontrolerem lotu często wystarczy jeden przewód FBUS / SBUS, mimo że faktycznie używamy wielu kanałów. W dużej makiecie z wieloma serwami sytuacja może być odwrotna – potrzebujemy wielu fizycznych wyjść PWM i sama możliwość przesłania 24 kanałów przez magistralę nie rozwiązuje problemu bez dodatkowego urządzenia lub aż tyle kanałów w ogóle nie jest potrzebne.

W terminologii instrukcji użytkownika FrSky porty fizyczne określane są czasem jako CP (ang. Channel Port). Niektóre funkcje mogą być zaprogramowane tylko na konkretnych CP, np. w niektórych odbiornikach funkcja SBUS IN może być zaprogramowana tylko na porcie fizycznym CP1.

Porty odbiorników FrSky

Nowoczesne odbiorniki FrSky mogą posiadać kilka typów portów. Poniżej podaję tylko skrócony opis, potrzebny do czytania tabel i wyboru odbiornika. Szczegóły działania magistral i poziomów sygnałów opisaliśmy oddzielnie w Warsztacie FrSky.

• PWM (ang. Pulse Width Modulation) – klasyczne wyjście kanału do bezpośredniego sterowania serwomechanizmem, regulatorem obrotów lub innym urządzeniem oczekującym sygnału serwowego.
• Smart Port / S.Port – dwukierunkowa magistrala telemetryczna FrSky, używana do podłączania czujników, konfiguracji urządzeń oraz przewodowej aktualizacji firmware.
• Smart Port Inverted – elektrycznie odwrócona wersja sygnału Smart Port, przydatna przy niektórych kontrolerach lotu i urządzeniach firm trzecich.
• SBUS OUT – szeregowe wyjście wielu kanałów sterujących jednym przewodem.
• SBUS IN – wejście sygnału z drugiego odbiornika lub innego źródła, wykorzystywane m.in. w konfiguracjach redundantnych typu master / slave (układ nadrzędny / podrzędny).
• F.Port – połączenie kanałów sterujących i telemetrii w jednym przewodzie; rozwiązanie poprzedzające FBUS i nadal spotykane w wielu urządzeniach.
• FBUS – nowsza magistrala FrSky łącząca przesyłanie kanałów sterujących, telemetrii i konfiguracji urządzeń w jednym połączeniu.
• AIN / port analogowy – wejście pomiaru napięcia analogowego; zakres dopuszczalnego napięcia zależy od konkretnego odbiornika i sposobu realizacji dzielnika napięcia.

Więcej informacji znajduje się w artykułach Porty nie tylko FrSky oraz Port analogowy odbiorników FrSky.

W tabelach PDF używamy symbolu ● dla portu / funkcji dostępnej bezpośrednio oraz symboli ●● wtedy, gdy dana funkcja jest dostępna, ale wymaga przeprogramowania funkcji przypisanej do innego portu fizycznego.

Zasilanie odbiornika i instalacji RC

Sam odbiornik pobiera stosunkowo niewielki prąd. W zależności od modelu mówimy zwykle o dziesiątkach lub niewielkich setkach miliamperów. Nie wolno jednak mylić poboru prądu odbiornika z prądem całej instalacji RC. Jeśli serwomechanizmy są zasilane przez szyny zasilające odbiornika, przez jego złącza i ścieżki może przepływać prąd wielokrotnie większy od poboru elektroniki odbiorczej.

Duże, szybkie serwa cyfrowe potrafią chwilowo pobierać po kilka amperów. Kilka takich serw, poruszających się jednocześnie pod obciążeniem, może powodować bardzo duże impulsy prądowe. Dlatego przy projektowaniu zasilania trzeba brać pod uwagę nie tylko napięcie i średni pobór prądu, ale również wydajność chwilową źródła, przekrój przewodów, rodzaj złączy, ilość punktów wprowadzenia zasilania oraz spadki napięcia.

Redundancja zasilania

Większe odbiorniki wszystkich omawianych serii posiadają dwa wejścia zasilania, wyposażone w złącza XT30. Umożliwiają one podłączenie do jednego odbiornika dwóch oddzielnych akumulatorów. Źródła zasilania są od siebie odseparowane, natomiast odbiornik i podłączone do niego urządzenia zasilane są ze wspólnej szyny. Układ automatycznie wykorzystuje akumulator o wyższym w danym momencie napięciu; wraz ze zmianą napięcia obu pakietów obciążenie może przechodzić pomiędzy nimi. FrSky określa takie działanie jako Battery Balanced Consumption (w wolnym tłumaczeniu zbalansowane użycie baterii). Dzięki temu awaria lub odłączenie jednego akumulatora nie musi powodować utraty zasilania całej instalacji RC.

Nie jest to jednak układ dwóch niezależnych szyn zasilających serwomechanizmy. Redundancja dotyczy źródeł zasilania – za układem wyboru oba akumulatory zasilają wspólne obwody odbiornika i urządzeń do niego podłączonych.

Bezpośrednie zasilanie z pakietu 2S

Wiele współczesnych odbiorników FrSky akceptuje napięcie do 10 V, a część modeli nawet więcej. Dzięki temu w instalacjach wyposażonych w serwomechanizmy HV (ang. High Voltage) można (i należy) rozważyć bezpośrednie zasilanie z pakietu LiPo 2S. W pełni naładowany pakiet 2S ma napięcie 8.4 V, a więc mieści się w zakresie pracy odbiorników dopuszczających zasilanie do 10 V.

Takie rozwiązanie eliminuje BEC / SBEC jako dodatkowy element, który może ulec awarii. Pakiet LiPo ma też bardzo dużą wydajność prądową, a rezygnacja z przetwornicy impulsowej eliminuje jedno z potencjalnych źródeł zakłóceń elektrycznych i radiowych. Nie oznacza to jednak, że bezpośrednie zasilanie 2S jest zawsze możliwe. Cała instalacja – przede wszystkim serwomechanizmy, wyłączniki, czujniki i inne urządzenia – musi być przystosowana do maksymalnego napięcia pakietu.

UWAGA: przed podłączeniem zasilania zawsze sprawdzamy polaryzację i dopuszczalny zakres napięcia konkretnego odbiornika oraz wszystkich urządzeń zasilanych z tej samej magistrali. Odwrotne podłączenie lub przekroczenie maksymalnego napięcia może natychmiast uszkodzić elektronikę i nie jest objęte gwarancją.

Redundancja linku RC

Redundancja linku RC polega na wykorzystaniu więcej niż jednego źródła ramek sterujących. Najprostszy przypadek to odbiornik główny posiadający wejście SBUS IN, do którego podłączamy wyjście SBUS OUT drugiego odbiornika. Oba odbiorniki są związane z tą samą konfiguracją modelu i mogą odbierać sygnał z nadajnika. Taki układ to klasyczna konfiguracja master / slave (układ nadrzędny / podrzędny), która była możliwa także w odbiornikach FrSky starszych serii. Dla odbiorników TWIN i TANDEM można ją także zastosować jako jeszcze bardziej zachowawcze rozszerzenie wbudowanej w te odbiorniki redundancji, np. w dużym modelu, gdzie odbiornik dodatkowy można wyprowadzić daleko od podstawowego odbiornika TWIN / TANDEM, np. w ogonie samolotu lub śmigłowca i traktować go jako ostatnią deskę ratunku, gdyby jednak wewnętrzna redundancja torów RF odbiorników TWIN / TANDEM zawiodła.

Korzyść klasycznej redundancji nie sprowadza się wyłącznie do posiadania „drugiego pudełka”. Drugiemu odbiornikowi można nadać inne położenie i inną orientację anten. W dużym modelu, szczególnie wykonanym z włókna węglowego, z dużą ilością metalu, akumulatorów lub innych elementów zasłaniających RF, fizyczne oddalenie anten może być równie ważne jak sama redundancja elektroniki.

Sposób wykorzystania ramek z dwóch odbiorników zależy od rodziny i konkretnej implementacji. W starszych rozwiązaniach spotykane były układy typowo podstawowy / zapasowy, w których sygnał z drugiego odbiornika zaczynał być wykorzystywany dopiero po utracie poprawnego połączenia przez odbiornik główny. W nowszych systemach FrSky mechanizmy redundancji mogą wykorzystywać informacje z więcej niż jednego źródła w sposób bardziej zaawansowany. W szczególności w modelach TWIN i TANDEM ramki sterujące odbierane są ciągle z obu torów radiowych i z nich na bieżąco składany jest strumień sterujący, który potem jest interpretowany przez odbiornik. Nie należy jednak przenosić zachowania jednego odbiornika na całą rodzinę bez sprawdzenia dokumentacji konkretnego modelu.

W bardzo dużych i kosztownych modelach warto rozważyć oddzielenie redundancji odbiorników od redundancji dystrybucji zasilania. Dodatkowy odbiornik nie zabezpiecza przed całkowitą awarią zasilania wspólnego dla obu urządzeń. Do takich zastosowań FrSky oferuje również osobne urządzenia Redundancy Bus.

Anteny i montaż odbiornika w modelu

Właściwe rozmieszczenie anten jest jednym z najprostszych sposobów poprawienia realnej niezawodności linku radiowego. Nawet najlepszy odbiornik zamontowany pomiędzy akumulatorem, płytą z włókna węglowego i dużym metalowym zbiornikiem może pracować gorzej niż prostszy odbiornik z prawidłowo wyprowadzonymi antenami.

W typowej antenie odbiornika aktywna radiowo jest tylko jej końcowa część. To właśnie tę część należy umieścić możliwie daleko od elementów przewodzących, przewodów dużego prądu, silnika, regulatora i innych źródeł zakłóceń. Jeśli odbiornik posiada dwie lub więcej anten 2.4 GHz, warto ustawić aktywne odcinki pod różnymi kątami, tak aby przy zmianie orientacji modelu przynajmniej jedna antena miała korzystne położenie względem nadajnika.

Włókno węglowe jest szczególnie problematyczne, gdyż przewodzi prąd i bardzo skutecznie ekranuje fale radiowe. W kadłubach węglowych aktywne części anten należy wyprowadzić na zewnątrz lub przynajmniej do obszarów konstrukcji, które nie zasłaniają ich w istotnych kierunkach.

W TANDEM dochodzi dodatkowy aspekt: odbiornik posiada anteny dla dwóch różnych pasm. Nie są one zamienne. Antenę 900 MHz projektuje się dla zupełnie innej długości fali niż antenę 2.4 GHz, dlatego przy wymianie anteny trzeba użyć części przeznaczonej do właściwego toru i właściwego złącza IPEX. W tabelach podajemy, jakie typy złączy IPEX są w poszczególnych odbiornikach. Anteny różnego typu są zwykle na bieżąco dostępne w 77Hobby.

Failsafe – co się stanie po utracie połączenia

Failsafe określa, w jaki sposób odbiornik zachowa się po utracie połączenia z nadajnikiem. Odbiorniki Archer Plus, TWIN i TANDEM oferują trzy podstawowe tryby: Hold, Custom oraz No Pulses.

W trybie Hold odbiornik utrzymuje ostatnie poprawnie odebrane wartości kanałów. W trybie Custom można zdefiniować pozycje, które poszczególne kanały mają przyjąć po utracie sygnału – np. wyłączyć napęd, ustawić powierzchnie sterowe w określonych pozycjach albo aktywować odpowiedni tryb stabilizacji / kontrolera lotu. No Pulses powoduje zatrzymanie generowania impulsów PWM, przy czym w nowych odbiornikach FrSky nie oznacza to automatycznie zaniku danych na wyjściu SBUS.

Nie istnieje jedno właściwe ustawienie Failsafe dla wszystkich modeli. Powinno być ono dobrane do konkretnej konstrukcji, napędu i zastosowanej elektroniki, a po skonfigurowaniu zawsze sprawdzone na ziemi przez rzeczywiste zasymulowanie utraty połączenia RC.

Więcej informacji, wraz z przykładami konfiguracji i omówieniem praktycznych zastosowań, znajduje się w naszym artykule Failsafe – niedoceniana funkcjonalność.

Stabilizacja – BASIC i ADV

Wybrane odbiorniki oznaczone SR posiadają wbudowany układ stabilizacji. W najprostszym ujęciu odbiornik mierzy ruch i orientację modelu, a następnie odpowiednio koryguje wartości kanałów sterujących, aby tłumić niepożądane przechylenia albo realizować wybrany tryb stabilizacji.

Nie jest to jednak pełny kontroler lotu w znaczeniu znanym z dronów, autopilotów czy zaawansowanych systemów FBL (ang. Flybarless). Odbiornik stabilizowany nie prowadzi nawigacji po GPS i nie zastępuje rozbudowanego flight controllera. Jego zadaniem jest przede wszystkim stabilizacja modelu, automatyczne poziomowanie i ew. funkcje ułatwiające wykonywanie figur akrobacyjnych takich jak "knife edge" lub "hover".

Tryb BASIC

BASIC to klasyczny sposób konfiguracji stabilizowanych odbiorników FrSky z poziomu aparatury. Obejmuje standardowe tryby stabilizacji, auto-level oraz funkcje wykorzystywane między innymi przy zawisie i locie na krawędzi. Dla typowego modelu z klasycznym układem lotek, steru wysokości i steru kierunku BASIC będzie najczęściej wystarczający i ma tę zaletę, że konfiguracja pozostaje stosunkowo prosta.

Tryb ADV

ADV rozszerza możliwości stabilizatora i jest przeznaczony przede wszystkim do bardziej złożonych instalacji. Konfiguracja odbywa się za pomocą programu RBmixer. Można wykorzystać większą liczbę konfigurowalnych wyjść jako kanały stabilizowane, dokładniej określić sposób działania poszczególnych funkcji oraz zapisywać i wymieniać pliki konfiguracji.

Ma to szczególne znaczenie w modelach, w których kilka serw realizuje tę samą funkcję – np. duży samolot ma po dwa serwomechanizmy na każdą lotkę albo kilka niezależnych powierzchni sterowych. W klasycznym układzie stabilizacja może obejmować tylko podstawowe kanały. ADV pozwala znacznie elastyczniej określić, które wyjścia mają podlegać korektom stabilizatora.

Dokładny zestaw funkcji ADV zależy od odbiornika i wersji firmware. Jeśli przy konkretnym modelu wymagana jest nietypowa funkcja – np. dodatkowy sposób kalibracji lub szczególne mapowanie wyjść – należy sprawdzić instrukcję tego odbiornika, zamiast zakładać, że wszystkie odbiorniki SR zachowują się identycznie.

Race Mode, szybkość transmisji i opóźnienia

Wybrane odbiorniki TWIN i TANDEM oferują tzw. Race Mode, w którym okres aktualizacji danych sterujących zostaje skrócony do 4 ms. Tryb ten przeznaczony jest przede wszystkim do modeli, w których istotne są możliwie małe opóźnienia sterowania, np. modeli wyścigowych lub bardzo dynamicznej akrobacji.

Race Mode ma jednak istotne ograniczenie – wymaga ustawienia zakresu kanałów na CH1–CH8, zatem w tym trybie można wykorzystywać maksymalnie osiem kanałów sterujących. Telemetria pozostaje przy tym aktywna. W praktyce jest to więc tryb zoptymalizowany pod kątem szybkości transmisji kosztem ilości dostępnych kanałów, a nie uniwersalne ustawienie, które warto włączać w każdym modelu.

Warto przy tym zwrócić uwagę, że podawane przez FrSky 4 ms nie oznacza częstotliwości PWM 250 Hz. Okres transmisji / aktualizacji danych pomiędzy nadajnikiem i odbiornikiem oraz częstotliwość generowania impulsów PWM na fizycznych wyjściach odbiornika to dwie różne rzeczy. Serwomechanizm podłączony do wyjścia PWM może być zatem sterowany z inną częstotliwością niż częstotliwość, z jaką odbiornik otrzymuje nowe dane sterujące przez link radiowy.

Podobnie nie należy utożsamiać okresu 4 ms z całkowitym opóźnieniem systemu (ang. latency). Na rzeczywiste opóźnienie pomiędzy ruchem drążka a reakcją serwomechanizmu wpływa cały łańcuch przetwarzania: odczyt manipulatorów radia, przygotowanie i transmisja ramki radiowej, jej odebranie i przetworzenie przez odbiornik, sposób generowania sygnału wyjściowego oraz wreszcie elektronika i mechanika samego serwomechanizmu. Race Mode skraca jeden z istotnych elementów tego łańcucha, ale 4 ms nie jest automatycznie całkowitym latency całego systemu RC.

Archer Plus – cechy szczególne

Archer Plus jest obecnie podstawową rodziną klasycznych odbiorników FrSky 2.4 GHz. Podstawowym trybem pracy jest ACCESS, ale odbiorniki zachowują również kompatybilność z ACCST D16. Jest to bardzo ważna cecha dla użytkowników posiadających starsze aparatury lub moduły nadawcze, które nie obsługują TWIN ani TANDEM.

Odbiornik podczas procedury bindowania rozpoznaje, czy nadajnik pracuje w ACCESS czy ACCST D16. W nowych Archer Plus nie wracamy już do dawnego modelu, w którym użytkownik musiał osobno dobierać plik firmware odbiornika EU LBT / FCC. Regionalny sposób pracy jest rozpoznawany w ramach procesu bindowania. Z punktu widzenia użytkownika znacząco zmniejsza to ilość wariantów firmware i ryzyko wgrania niewłaściwego pliku.

Kompatybilność ACCST D16

Tryb D16 traktowałbym przede wszystkim jako funkcję kompatybilności wstecznej. Pozwala wykorzystać nowy odbiornik Archer Plus z aparaturą lub modułem nadawczym pracującym w ACCST D16, ale nie daje pełnego zestawu funkcji ACCESS. Jeśli radio obsługuje ACCESS, w normalnej sytuacji właśnie ten tryb warto wybrać.

W przypadku starszych aparatur / modułów nadawczych trzeba zwrócić uwagę na wersję ACCST po stronie nadajnika / modułu. Archer Plus wymaga ACCST v2.1.0 lub nowszego. Jest to o tyle istotne, że w historii ACCST V2 występowały niekompatybilne linie v2.0.x i v2.1.x. Samo określenie „ACCST V2” nie jest więc wystarczająco precyzyjne. Jeśli Archer Plus nie chce zbindować się w D16 ze starszym modułem, jedną z pierwszych rzeczy do sprawdzenia jest właśnie wersja firmware modułu RF. Dotyczy to jednak tylko starszych, sprzed co najmniej kilku lat, aparatur / modułów nadawczych, gdzie mógł pozostać firmware nadajnika w wersji 2.0.0 lub nawet poniżej v2 w ogóle. Wszystkie obecnie sprzedawane aparatury i moduły nadawcze FrSky na pewno mają już firmware w wersji co najmniej 2.1.0, z wyjątkiem ewentualnych starych stanów magazynowych, urządzeń kupionych z rynku wtórnego itp.

Co jeszcze wyróżnia Archer Plus?

W porównaniu ze starszymi Archerami seria Plus otrzymała między innymi poprawioną odporność na zakłócenia RF, Black Box oraz bardziej elastyczną obsługę nowoczesnych portów, w tym FBUS. W ACCESS dostępne są OTA, telemetria, remapowanie / konfiguracja portów i do 24 kanałów wewnętrznych. Poszczególne modele różnią się oczywiście zakresem tych funkcji.

Archer Plus ma jeden link radiowy 2.4 GHz. Jest to najważniejsza różnica architektoniczna względem TWIN i TANDEM. Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że Archer Plus jest rozwiązaniem „gorszym”. Dla znakomitej większości klasycznych modeli pojedynczy, prawidłowo zaprojektowany link 2.4 GHz ma bardzo duży margines zasięgu i niezawodności, a prostsza instalacja może być wręcz zaletą.

Kliknij w miniaturę powyżej, aby pobrać plik PDF.

TWIN – cechy szczególne

Odbiorniki TWIN pracują wyłącznie w protokole TWIN (TW mode) i nie są kompatybilne z trybami ACCST D16 ani ACCESS. Do współpracy wymagają aparatury lub modułu nadawczego obsługującego protokół TWIN. Protokół umożliwia transmisję do 24 kanałów sterujących. Liczba ta oznacza wewnętrzną liczbę kanałów obsługiwanych przez odbiornik i nie jest tożsama z liczbą fizycznych wyjść PWM, do których przyłączane są serwomechanizmy. Wszystkie kanały obsługiwane wewnętrznie przez odbiornik – do 24, w zależności od trybu pracy – są dostępne przez magistrale SBUS / FBUS.

W przeciwieństwie do odbiorników Archer Plus, TWIN wykorzystuje dwa równocześnie aktywne tory radiowe w paśmie 2.4 GHz, pracujące z różnymi rodzajami modulacji: FSK oraz LoRa. Nie jest to więc tylko zdublowany link FSK pracujący na innym kanale częstotliwości. FSK zapewnia dużą szybkość transmisji i niskie opóźnienia, natomiast LoRa może poprawnie odbierać dane przy znacznie niższym stosunku sygnału do szumu. Zapewnia to większą czułość odbioru, odporność na zakłócenia i zaniki sygnału oraz większy użyteczny zasięg, kosztem niższej szybkości transmisji i większych opóźnień. W przypadku pogorszenia lub utraty poprawnego odbioru ramek w szybszym torze FSK bardziej odporny tor LoRa może nadal dostarczać poprawne dane sterujące – z większym opóźnieniem, ale znacząco zmniejszając ryzyko utraty kontroli nad modelem. TWIN pracuje w układzie active-active, w którym oba tory są aktywne jednocześnie, a nie jak w wielu innych systemach redundantnych w układzie podstawowy / zapasowy, gdzie drugi link zaczyna być wykorzystywany dopiero po wystąpieniu problemów z pierwszym. W systemie TWIN nie występuje zatem moment przełączania pomiędzy linkami FSK i LoRa.

FSK i LoRa – o co właściwie chodzi?

Modulacja jest sposobem zakodowania informacji w fali radiowej. Sam fakt, że dwa nadajniki pracują na 2.4 GHz, nie oznacza, że przesyłają dane w taki sam sposób. Można użyć różnych modulacji, szerokości kanału, prędkości transmisji, kodowania korekcyjnego i wielu innych parametrów.

FSK (ang. Frequency Shift Keying) jest klasyczną modulacją cyfrową, w której poszczególne wartości danych reprezentowane są przez określone, dyskretne częstotliwości sygnału. W najprostszym przypadku nadajnik przełącza się pomiędzy dwiema częstotliwościami – jedna odpowiada logicznemu „0”, druga logicznej „1”. W zastosowaniach RC FSK dobrze nadaje się do szybkiego przesyłania krótkich ramek sterujących i pozwala uzyskać bardzo małe opóźnienia.

LoRa wykorzystuje natomiast technikę CSS (ang. Chirp Spread Spectrum). Podstawą transmisji nie jest przełączanie pomiędzy kilkoma ustalonymi częstotliwościami, ale tzw. chirp – sygnał, którego częstotliwość płynnie zmienia się w czasie przez określony zakres pasma, np. od jego dolnej do górnej granicy. Informacja jest kodowana poprzez odpowiednie przesunięcie / położenie takiego przebiegu. Ponieważ pojedynczy symbol jest rozłożony w szerszym paśmie i trwa znacznie dłużej niż w typowej szybkiej transmisji FSK, odbiornik może poprawnie odtworzyć dane nawet przy bardzo słabym i zaszumionym sygnale. Odbywa się to kosztem szybkości transmisji i zwiększenia opóźnienia.

Nie ma tutaj jednej modulacji „lepszej” od drugiej. FSK jest szybkie i bardzo dobrze pasuje do podstawowego toru sterowania. LoRa poświęca część szybkości na zwiększenie odporności i czułości. TWIN wykorzystuje oba podejścia jednocześnie, dzięki czemu zalety jednego toru uzupełniają ograniczenia drugiego.

Jednak w przypadku utraty szybkiego połączenia FSK lepiej mieć nieco wolniejsze, ale działające połączenie LoRa, niż połączenie żadne. Modulacja LoRa jest znacznie bardziej odporna na zakłócenia i w razie potrzeby pozwoli na zachowanie sterowności modelu, do czasu gdy warunki radiowe poprawią się na tyle, że połączenie FSK zacznie ponownie dostarczać ramki sterujące.

Funkcje i stabilizacja TWIN

Odbiorniki serii TWIN oferują szeroki zakres obsługiwanych typów portów, możliwość programowania funkcji niektórych portów fizycznych, bezprzewodowe aktualizacje firmware OTA, Black Box, VFR, obsługę F.Port / FBUS oraz możliwość pracy w układzie redundantnym z dodatkowym odbiornikiem. W większych modelach porty kanałowe mogą być programowane jako PWM, SBUS, FBUS lub Smart Port. Nie wszystkie funkcje są dostępne w każdym odbiorniku serii TWIN.

Tak jak w odbiornikach ACCESS, odbiorniki serii TWIN rejestruje się w radiu. Jest to jednorazowa czynność wymagająca fizycznego dostępu do odbiornika – podczas włączania zasilania należy przytrzymać znajdujący się na nim przycisk. Od tego momentu odbiornik można wielokrotnie bindować z radiem, w którym został zarejestrowany, bez potrzeby ponownego dostępu do przycisku. Firmware odbiorników TWIN można także aktualizować bezprzewodowo za pomocą funkcji OTA. W połączeniu obie te funkcje umożliwiają zabudowanie odbiornika lub jego montaż w trudno dostępnym miejscu w modelu.

Stabilizowane odbiorniki TWIN oferują klasyczny tryb BASIC oraz rozszerzony tryb ADV. W trybie BASIC konfiguracja odbywa się bezpośrednio z aparatury, natomiast ADV umożliwia pełną konfigurację za pomocą programu RBmixer, możliwość wykorzystania wszystkich konfigurowalnych wyjść jako kanałów stabilizowanych, dodatkowe parametry oraz zapis i wymianę plików konfiguracji. Wybrane modele TWIN oferują ponadto Race Mode 4 ms z zachowaniem telemetrii.

Kliknij w miniaturę powyżej, aby pobrać plik PDF.

TANDEM – cechy szczególne

Odbiorniki TANDEM pracują wyłącznie w protokole TANDEM (TD mode) i nie są kompatybilne z trybami ACCST D16, ACCESS ani TWIN. Do współpracy wymagają aparatury lub modułu nadawczego obsługującego protokół TANDEM. Podobnie jak TWIN, system umożliwia transmisję do 24 kanałów sterujących, niezależnie od ilości fizycznych portów PWM konkretnego odbiornika.

Najważniejszą cechą TANDEM jest jednoczesne wykorzystanie dwóch bardzo różnych pasm częstotliwości: 2.4 GHz oraz 900 MHz.

Oba tory TANDEM są aktywne równocześnie. Nie jest to zatem prosty układ podstawowy / zapasowy, w którym dopiero po utracie jednego linku następuje przełączenie na drugi. W systemie TANDEM nie występuje moment przełączania pomiędzy linkami 2.4 GHz i 900 MHz.

Co daje drugie pasmo?

Fala radiowa o częstotliwości 900 MHz ma długość około trzy razy większą niż fala 2.4 GHz. Nie oznacza to magicznej odporności na wszystkie przeszkody, ale niższa częstotliwość ma inne właściwości propagacyjne. W praktyce pasmo 900 MHz zwykle lepiej radzi sobie z częścią przesłonięć i może zapewniać większy użyteczny zasięg przy porównywalnych warunkach.

Drugą zaletą jest samo rozdzielenie częstotliwości. Zakłócenie występujące w paśmie 2.4 GHz – np. od Wi-Fi, innych systemów RC lub elektroniki w modelu – nie musi w identyczny sposób wpływać na 900 MHz. Z kolei źródło zakłóceń 900 MHz nie musi wpływać na tor 2.4 GHz. TANDEM uzyskuje więc dodatkową odporność nie przez drugi egzemplarz takiego samego toru, ale przez jednoczesną pracę w dwóch odległych od siebie pasmach radiowych.

Dłuższa fala 900 MHz przekłada się również na większy zasięg przy porównywalnych warunkach pracy. Dla niższej częstotliwości tłumienie propagacyjne w wolnej przestrzeni jest mniejsze, dlatego przy tej samej mocy nadajnika, podobnych antenach i porównywalnej czułości odbiornika sygnał 900 MHz może być poprawnie odbierany ze znacznie większej odległości niż sygnał 2.4 GHz. W praktyce oznacza to większy margines zasięgu toru 900 MHz, co w systemie TANDEM stanowi dodatkową korzyść obok lepszych właściwości propagacyjnych i pracy w innym paśmie ewentualnych zakłóceń.

EU LBT i FCC – ważna kwestia prawna

W przypadku TANDEM różnica regionalna ma większe znaczenie niż tylko napis EU / FCC w menu. W Europie urządzenia radiowe muszą pracować w zakresach częstotliwości, z mocą i mechanizmami dostępu do widma dopuszczonymi dla danego zastosowania oraz spełniać wymagania wynikające między innymi z dyrektywy RED i odpowiednich norm zharmonizowanych.

Wersja FCC jest przygotowana dla innego środowiska regulacyjnego i innego planu pasma. Nie należy zakładać, że skoro część zakresu około 915 MHz może być w Europie wykorzystywana przez określone urządzenia krótkiego zasięgu, to dowolny nadajnik FCC pracujący w tym zakresie jest automatycznie legalny. Znaczenie mają dokładne częstotliwości, moc promieniowana, szerokość kanału, sposób dostępu do widma, wymagania LBT / duty cycle oraz zgodność konkretnego urządzenia z europejskimi wymaganiami.

UWAGA: w Europie należy używać wersji EU LBT przeznaczonej na rynek europejski. Używanie konfiguracji FCC może oznaczać pracę poza parametrami, dla których urządzenie uzyskało europejską zgodność. Poza możliwością powodowania zakłóceń może to mieć znaczenie prawne w przypadku kontroli, szkody lub wypadku, gdy analizowana będzie prawidłowość użytkowania urządzeń radiowych.

Pozostałe funkcje TANDEM

Pod względem obsługi użytkownika TANDEM jest bardzo podobny do TWIN i ACCESS: odbiorniki są rejestrowane w radiu, późniejsze bindowanie nie wymaga dostępu do przycisku, dostępne są OTA, telemetria, VFR, Black Box, FBUS i programowalne porty w wybranych modelach. Większe odbiorniki mogą także posiadać dwa wejścia zasilania, wbudowany wyłącznik oraz bardziej rozbudowaną dystrybucję zasilania.

Stabilizowane odbiorniki TANDEM oferują tryby BASIC i ADV. W BASIC konfiguracja odbywa się bezpośrednio z aparatury i obejmuje standardowe funkcje stabilizacji. ADV umożliwia pełną konfigurację w RBmixer, wykorzystanie większej liczby konfigurowalnych wyjść jako kanałów stabilizowanych, rozbudowaną konfigurację parametrów oraz zapis i wymianę plików ustawień. Jest to szczególnie użyteczne w dużych modelach z wieloma serwomechanizmami i powierzchniami sterowymi. Wybrane odbiorniki TANDEM oferują również Race Mode 4 ms z zachowaniem telemetrii.

Kliknij w miniaturę powyżej, aby pobrać plik PDF.

Telemetria i czujniki wbudowane w odbiorniki

Telemetria jest jedną z podstawowych funkcjonalności współczesnych systemów FrSky. Nawet bez dodatkowych czujników odbiornik dostarcza informacje przydatne do oceny stanu instalacji i jakości połączenia radiowego.

• RxBt – napięcie zasilania odbiornika. W typowej instalacji jest to jednocześnie napięcie magistrali zasilającej serwomechanizmy, o ile odbiornik i serwa korzystają z tego samego źródła.
• RSSI – poziom odbieranego sygnału radiowego.
• VFR – procent poprawnie odebranych ramek sterujących.
• AIN – pomiar napięcia zewnętrznego przez wejście analogowe, jeśli odbiornik posiada taki port.
• Vario / Alt – wysokość i prędkość pionowa w odbiornikach wyposażonych w odpowiedni sensor.

Modele oznaczone GR zwykle posiadają wbudowany wariometr i są naturalnym wyborem do szybowców. Nie należy jednak automatycznie utożsamiać obecności sensora z literą G. Niektóre stabilizowane odbiorniki mogą również udostępniać wysokość / prędkość pionową, dlatego ostatecznie sprawdzamy specyfikację konkretnego urządzenia.

Port analogowy wymaga szczególnej uwagi. W jednych odbiornikach wejście przyjmuje tylko niskie napięcie i wymaga zewnętrznego dzielnika, w innych dzielnik jest już wbudowany i można mierzyć znacznie wyższe napięcia. Podanie napięcia przekraczającego zakres wejścia może uszkodzić odbiornik.

Więcej o telemetrii: Telemetria OpenTX 2.1

Firmware i kompatybilność – najważniejsze zasady

Temat firmware FrSky był historycznie dość skomplikowany. Starsze odbiorniki ACCST występowały w wielu wersjach regionalnych, a dodatkowo pojawiło się kilka niekompatybilnych linii D16. W przypadku Archer Plus, TWIN i TANDEM sytuacja jest znacznie prostsza, choć nadal trzeba przestrzegać kilku zasad.

• Firmware zawsze musi być przeznaczone do konkretnego modelu odbiornika. Podobna obudowa lub podobna nazwa nie oznacza zgodności plików.
• Jeśli odbiornik obsługuje OTA, jest to najwygodniejsza metoda aktualizacji po zamontowaniu urządzenia w modelu.
• Aktualizacja przewodowa nadal pozostaje użyteczna, szczególnie przy pierwszym uruchomieniu, problemach z OTA albo procedurach serwisowych.
• Archer Plus pracujący w ACCST D16 wymaga po stronie nadajnika / modułu wersji ACCST v2.1.0 lub nowszej.
• TWIN i TANDEM są oddzielnymi protokołami RF. Podobieństwo rejestracji, OTA czy telemetrii do ACCESS nie oznacza radiowej kompatybilności z ACCESS.

Najważniejsza praktyczna zmiana jest taka, że w aktualnych liniach produktowych użytkownik zwykle wybiera przede wszystkim rodzinę protokołu – ACCESS / TWIN / TANDEM – a nie żongluje dużą liczbą plików D16 EU / FCC i kolejnych niekompatybilnych odmian. Archer Plus dodatkowo automatycznie dobiera ACCESS / ACCST D16 podczas bindowania. To ogromne uproszczenie względem sytuacji znanej ze starszych odbiorników.

Szczegóły historyczne i procedury aktualizacji: Firmware nadajników i odbiorników FrSky – Kompendium

Jak dobrać odbiornik do modelu?

Nie istnieje jeden odbiornik, który byłby najlepszy do wszystkich modeli. Zwykle najrozsądniejszy wybór wynika z kilku konkretnych potrzeb: wymaganej ilości wyjść PWM, sposobu połączenia z kontrolerem lotu, dostępnej przestrzeni, oczekiwanej telemetrii, stabilizacji, sposobu zasilania, architektury linku RF i oczywiście ceny. FrSky oferuje bardzo szeroką gamę odbiorników, za możliwie rozsądną cenę.

Mały model piankowy / parkflyer

W małym modelu najważniejsze są masa, wymiary i wystarczająca liczba zwykłych portów PWM. Nie ma większego sensu montować dużego odbiornika z redundantnym zasilaniem i ważącego zdecydowanie zbyt wiele. Archer Plus Mini / Lite albo mały TWIN będzie zwykle znacznie praktyczniejszy. W modelu latającym blisko pilota pojedynczy link 2.4 GHz ma również ogromny zapas zasięgu.

Szybowiec

W szybowcu szybko rośnie liczba wymaganych kanałów: dwie lotki, dwie klapy, ster kierunku, wysokości, napęd, hamulec i dodatkowe funkcje potrafią wykorzystać sporą część dostępnych wyjść. Bardzo przydatny jest wbudowany wariometr, dlatego modele GR są naturalnym kandydatem. Przy bardziej rozbudowanych szybowcach warto także zwrócić uwagę na programowalne porty i możliwość użycia FBUS, co może uprościć okablowanie w modelu.

Duży model benzynowy / makieta

W dużym modelu priorytety są zupełnie inne. Odbiornik jest relatywnie niewielką częścią wartości całej instalacji, dlatego warto poświęcić więcej uwagi redundancji linku i zasilania, rozmieszczeniu anten oraz wydajności prądowej. TANDEM jest tutaj szczególnie interesujący ze względu na równoległą pracę 2.4 GHz i 900 MHz. W modelach z wieloma serwami dobrym rozwiązaniem może być też odbiornik / system współpracujący z Redundancy Bus.

Helikopter

W nowoczesnym helikopterze większość funkcji realizuje kontroler FBL, dlatego nie potrzebujemy dużej ilości fizycznych wyjść PWM odbiornika. Ważniejszy jest kompaktowy odbiornik z niezawodnym połączeniem szeregowym do FBL – SBUS, F.Port lub FBUS – oraz telemetrią. W większych helikopterach i modelach turbinowych dodatkowy odbiornik redundantny może mieć istotne znaczenie, szczególnie jeśli jego anteny zostaną umieszczone w innej części modelu lub po obu stronach karbonowej ramy modelu.

Model wymagający wielu serw

Jeśli serwa mają być podłączone bezpośrednio do odbiornika, liczba fizycznych portów PWM pozostaje kluczowa. Nie wystarczy informacja „24 kanały”, jeśli odbiornik ma tylko sześć gniazd serwowych. W dużych instalacjach warto zwrócić uwagę na programowalne porty, FBUS oraz – przy stabilizacji – możliwości trybu ADV.

Model dalekiego zasięgu / trudne środowisko RF

Jeśli priorytetem jest maksymalny margines jakości połączenia, naturalnym wyborem stają się TWIN lub TANDEM. TWIN łączy szybki tor FSK z bardziej odpornym torem LoRa w tym samym paśmie 2.4 GHz. TANDEM rozdziela tory na dwa pasma – 2.4 GHz oraz 900 MHz. W środowisku, w którym obawiamy się lokalnych zakłóceń jednego pasma albo ekranowania zależnego od orientacji modelu, TANDEM ma szczególnie interesującą architekturę.

Model z kontrolerem lotu

Przy kontrolerze lotu warto patrzeć przede wszystkim na dostępność FBUS / F.Port / SBUS oraz zgodność elektryczną wejść kontrolera. Magistrala szeregowa pozwala jednym przewodem przekazać wiele kanałów, a FBUS dodatkowo integruje telemetrię i konfigurację urządzeń. Pozwala to zmniejszyć ilość okablowania, liczbę złączy i potencjalnych punktów awarii.

Podsumowanie

Archer Plus, TWIN i TANDEM są trzema współczesnymi seriami odbiorników FrSky, które dzielą dużą część funkcjonalności systemowych – rejestrację, wygodne bindowanie, OTA, telemetrię, VFR, Black Box, nowoczesne magistrale i możliwość programowania portów – ale różnią się przede wszystkim sposobem realizacji linku RF.

Przy wyborze konkretnego odbiornika nie należy jednak zaczynać od pytania „który protokół jest najlepszy?”. Najpierw trzeba określić wymagania modelu: ilość i rodzaj portów, sposób podłączenia serw / kontrolera lotu, zasilanie, telemetrię, wariometr, stabilizację, masę i miejsce montażu. Dopiero potem wybieramy architekturę linku RF odpowiednią do wartości, sposobu użytkowania i środowiska pracy modelu. Właśnie dlatego w ofercie FrSky istnieje tak wiele odbiorników – nie po to, aby jeden zastąpił wszystkie pozostałe, ale aby można było dobrać urządzenie możliwie dokładnie do konkretnej instalacji.

Powiązane artykuły Warsztatu FrSky

• FrSky ACCESS – Kompendium
• Firmware nadajników i odbiorników FrSky – Kompendium
• Porty nie tylko FrSky
• Port analogowy odbiorników FrSky
• Telemetria OpenTX 2.1